Instytut Pamięci Narodowej informuje, że 8 czerwca 2026 r. rozpoczeły się prace poszukiwawcze w Hucie Pieniackiej, w dawnym województwie tarnopolskim. Właściwe badania terenowe w miejscu zbrodni z okresu II wojny światowej będą prowadzone w dniach 9–18 czerwca. Działania te są realizowane we współpracy z ukraińskim partnerem Instytutu, przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”, oraz przy udziale Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP i Stowarzyszenia Huta Pieniacka.
Misja w Hucie Pieniackiej stanowi kontynuację tegorocznych działań IPN prowadzonych na terenie Ukrainy. Jest to kolejny etap prac poszukiwawczo-archeologicznych po działaniach przeprowadzonych w kwietniu 2026 r. w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej.
Głównym celem specjalistów z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN jest odnalezienie, precyzyjne zlokalizowanie oraz sporządzenie szczegółowej dokumentacji zbiorowych mogił ofiar zbrodni. Przeprowadzenie tych prac jest możliwe na podstawie zgody otrzymanej od władz ukraińskich w lutym br., o czym informowaliśmy w stosownym komunikacie.
Po odnalezieniu mogił mieszkańców nieistniejącej dziś miejscowości możliwe będzie złożenie do władz ukraińskich wniosku o przeprowadzenie ekshumacji oraz godny pochówek odnalezionych ofiar. Wynika to z faktu, że obowiązujące w Ukrainie przepisy nie przewidują połączenia procesu poszukiwawczego z ekshumacyjnym.
***
Tło historyczne i śledztwo IPN
Huta Pieniacka była dużą, liczącą ponad 170 zagród polską wsią, w której funkcjonował silny ośrodek samoobrony współpracujący z Armią Krajową. W okresie nasilenia napaści ukraińskich nacjonalistów na Kresach chroniła się tam również ludność cywilna z okolicznych miejscowości oraz uciekinierzy narodowości żydowskiej. 28 lutego 1944 roku wieś stała się miejscem jednej z najkrwawszych pacyfikacji na terenach Małopolski Wschodniej. Zbrodni dokonali żołnierze 4. Pułku Policyjnego SS (złożonego z ukraińskich ochotników do dywizji SS „Galizien”) przy współudziale oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz lokalnych paramilitarnych grup ukraińskich nacjonalistów. Przebywający we wsi Polacy – w tym kobiety, dzieci i starcy – zostali bestialsko zamordowani, a wieś całkowicie obrabowana, a następnie spalona. Tragedię przeżyli jedynie nieliczni.
W sprawie zbrodni w Hucie Pieniackiej Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie prowadzi wielowątkowe śledztwo (sygn. akt S 50/03/Zn). W toku postępowania prokuratorzy IPN przesłuchali setki świadków – w tym ocalałych mieszkańców wsi, członków ich rodzin oraz mieszkańców sąsiednich miejscowości. Przeanalizowano polskie i zagraniczne zasoby archiwalne oraz akta stanu cywilnego. Kluczowym elementem śledztwa pozostaje drobiazgowe ustalanie pełnej listy ofiar zbrodni oraz personaliów jej sprawców. Dotychczasowe kwerendy przeprowadzone przez specjalistów Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN pozwoliły na wytypowanie miejsc do badań poszukiwawczych. Do tej pory udało się ustalić personalia 634 spośród ponad ośmiuset ofiar.
informacja własna – IPN
dr Rafał Kościański
rzecznik prasowy IPN
foto w materiale – IPN
